الف : سجع مطرّف و آن اينستكه فاصلتين از نظر وزن با هم مختلف باشند مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده : ما لكم لا ترجون للّه وقارا و قد خلقكم اطوارا ( چرا شما مردم خداوند را بعظمت و وقار ياد نمىكنيد و حال آنكه او شما را بانواع و اطوار خلقت بيافريد ) . شاهد در دو كلمه [ وقار ] و [ اطوار ] است كه در آخر فاصلتين واقع شده و تقابلشان با هم از قبيل سجع مطرّف مىباشد زيرا از نظر وزن با هم مختلف هستند . ب : سجع ترصيع و آن اينستكه فاصلتين و وزن با هم مختلف نبوده بلكه تمام الفاظ در احد الفقرتين يا اكثر آنها از نظر وزن و تفقيه ( توافق بر حرف آخر ) با الفاظ واقع در فقره ديگر موافق باشند مانند : فهو يطبع الاسجاع بجواهر لفظه و يقرع الاسماع بزواجر وعظه يعنى : او بواسطه الفاظى كه شبيه به جواهر است سجع‌ها را زينت داده و بوسيله تهديدهائى كه در وعظش مىآورد گوش‌ها را مىكوبد ) . در اين مثال تمام الفاظى كه در قرينه دوّم يعنى ( و يقرع الاسماع بزواجر وعظه ) آورده شده با الفاظ واقع در قرينه اوّل يعنى ( يطبع الاسجاع بزواجر لفظه ) از نظر وزن و قافيه موافق مىباشد ) . البتّه همانطورى كه ملاحظه مىشود الفاظ واقع در ايندو قرينه از حيث حروف و لفظ با هم توافق ندارند . ناگفته نماند اگر گوينده اين كلام بجاى [ اسماع ] ذان ميآورد عبارت مذكور شاهد بود براى سجع ترصيعى كه اكثر الفاظ دو قرينه با